Strefa Czystego Transportu w Katowicach. Wiadomo już jakie ulice obejmie i jakie pojazdy będą dopuszczone w niej

Katowice zostały zobligowane do utworzenia Strefy Czystego Transportu (SCT) – to wymóg Komisji Europejskiej i oczekiwanie Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

Co to jest Strefa Czystego Transportu

To wyznaczony obszar miasta, do którego mogą wjeżdżać tylko pojazdy spełniające określone normy emisji spalin lub objęte wyjątkami. Jej celem jest poprawa jakości powietrza, ograniczenie emisji z transportu oraz ochrona zdrowia mieszkańców.

Zgodnie z ustawą o elektromobilności, miasta powyżej 100 tys. mieszkańców z przekroczeniami norm NO₂ mają obowiązek wprowadzenia SCT. Dwutlenek azotu powstaje głównie w ruchu drogowym i negatywnie wpływa na zdrowie - jak pokazują badania zwiększa ryzyko astmy u dzieci, infekcji dróg oddechowych, chorób serca i przedwczesnych zgonów. Wysokie stężenia mogą też pogarszać wyniki poznawcze u dzieci.

Skala emisji NO₂ zależy od rodzaju pojazdu. Istotne znaczenie ma typ silnika, wiek samochodu oraz spełniana norma emisji spalin EURO. Analizy wskazują, że największy udział w emisji tlenków azotu (NOx), w tym NO₂, mają pojazdy z silnikiem diesla, zwłaszcza starsze modele. W opracowaniach zwraca się również uwagę, że emisje w warunkach rzeczywistego ruchu drogowego mogą być wyższe niż wartości uzyskiwane w testach homologacyjnych.

Nic nie dały tłumaczenia miasta Katowice, że stacja GIOŚ, monitorująca jakość powietrza w polskich miastach do marca 2025 r. była zlokalizowana przy autostradzie A4 (Aleja Górnośląska), gdzie wysokie natężenie ruchu tranzytowego powodowało przekroczenia poziomów dopuszczalnych dwutlenku azotu (NO₂) dla całej aglomeracji, choć wyniki te nie były miarodajne dla ruchu miejskiego ani dla oceny zasadności wprowadzenia Strefy Czystego Transportu (SCT). Dziś stacja znajduje się przy ul. Dudy-Gracza i nie pokazuje przekroczeń dwutlenku azotu, jednak ten fakt nie przekonał Ministerstwa Klimatu i Środowiska. W grudniu 2025 r. ministerstwo poinformowało, że lokalizacja stacji nie zwalnia miasta z obowiązku utworzenia SCT, a jej wprowadzenie jest istotne dla wypłaty środków z KPO. W efekcie miasto przygotowało uchwałę intencyjną w sprawie SCT. Również Komisja Europejska stoi na stanowisku, że ocenia sytuację na podstawie danych z 2024 r. i oczekuje wdrożenia SCT w Katowicach.

Obszar obowiązywania SCT w Katowicach

- Wprowadzenie Strefy Czystego Transportu w Katowicach zostało na nas nałożone – mówi Bogumił Sobula, pierwszy wiceprezydent Katowic. - Ustawodawstwo europejskie i stanowisko rządu obligują nas do tego. Przyjęliśmy to do wiadomości i opracowaliśmy rozwiązania, które uwzględniają interes mieszkańców Katowic, ale także powinny wpłynąć na poprawę jakości powietrza w mieście. Zakres działania Strefy został wyznaczony tak, aby w sposób swobodny można było korzystać z instytucji publicznych i by nie narażać mieszkańców na pilne wydatki w postaci zakupu nowych samochodów. Sygnalizujemy natomiast, że przy zakupie kolejnego auta, chcąc wjechać do SCT, trzeba będzie już pamiętać o konkretnych parametrach. To wstępne założenia, nie wykluczamy, że w przyszłości, jeśli mieszkańcy wyrażą taką wolę, Strefa Czystego Transportu będzie ewoluować, tak jak miało to miejsce w przypadku Strefy Płatnego Parkowania – dodaje wiceprezydent

Zaproponowane granice Strefy obejmują obszar położony w centralnej części Katowic. Granice Strefy wyznaczone zostały z uwzględnieniem dostępnych danych dotyczących stężeń dwutlenku azotu, aktualnej lokalizacji stacji komunikacyjnej dokonującej pomiaru średniorocznego poziomu dopuszczalnego dwutlenku azotu oraz z uwzględnieniem potrzeb transportowych obszaru, dostępności publicznego transportu zbiorowego, skomunikowania z węzłami przesiadkowymi, dostępności do powierzchni parkingowych publicznych i niepublicznych, ograniczeń w ruchu wynikających z realizacji przez Spółkę PKP PLK S.A. przebudowy linii kolejowej E65, uwarunkowań wynikających z funkcjonujących stref płatnego parkowania, stref ruchu pieszego i rowerowego, stref ograniczonej prędkości Tempo 30 i ograniczeń w ruchu samochodów ciężarowych.

Strefa obejmować ma drogi publiczne, których zarządcą jest miasto Katowice. Granicę strefy wyznaczają:

• odcinek ulicy ks. Piotra Skargi od skrzyżowania z ulicą Juliusza Słowackiego do skrzyżowania z aleją Wojciecha Korfantego;
• ulica Stanisława Moniuszki;
• ulica prof. Waleriana Pańki;
• odcinek ulicy Jerzego Dudy-Gracza od skrzyżowania z ulicą prof. Waleriana Pańki do skrzyżowania z ulicą Warszawską;
• odcinek ulicy Warszawskiej od skrzyżowania z ulicą Jerzego Dudy-Gracza do skrzyżowania z ulicą Francuską;
• odcinek ulicy Francuskiej od skrzyżowania z ulicą Warszawską do skrzyżowania z ulicą Mariacką Tylną;
• ulica Mariacka Tylna;
• ulica Dworcowa od skrzyżowania z ulicą Mariacką Tylną do skrzyżowania z ulicą Juliusza Słowackiego;
• odcinek ulicy Juliusza Słowackiego od skrzyżowania z ulicą Dworcową do skrzyżowania z ulicą ks. Piotra Skargi.

Co ważne – do obszaru Strefy nie zalicza się dróg i skrzyżowań wyznaczających granice Strefy – oznacza to, że same ulice, o których mowa wyżej w skład Strefy Czystego Transportu nie wchodzą oprócz pozostającego w Strefie odcinka ulicy Dworcowej objętego zakazem ruchu. Wyłączona ze Strefy została ulica ks. Stanisława Maślińskiego – ze względu na umożliwienie dojazdu do szpitala św. Elżbiety.

Kto wjedzie do SCT w Katowicach?

Najważniejszą zasadą funkcjonowania Strefy Czystego Transportu w Katowicach jest wyłączenie bez ograniczeń pojazdów samochodowych mieszkańców Katowic i pozostałych gmin wchodzących w skład Górnośląsko‑Zagłębiowskiej Metropolii, będących w ich posiadaniu przed dniem ustanowienia Strefy.

Dopóki samochód tych mieszkańców będzie przechodził badania techniczne, to dalej będzie można nim poruszać się w katowickiej SCT.

Wyłączenie obowiązuje także:

• motocykle,
• pojazdy klasyfikowane jako inne, np. specjalne,
• autobusy realizujące przewozy w ramach publicznego transportu zbiorowego,
• pojazdy zabytkowe i historyczne,
• pojazdy uczestniczące w imprezach związanych z korzystaniem z drogi w sposób szczególny.

W przypadku pojazdów mieszkańców spoza Katowic i Metropolii oraz przy zmianie pojazdu na inny w przypadku mieszkańców Katowic i GZM do SCT w Katowicach będą mogły wjeżdżać:

Od dnia 29 czerwca 2026 roku do dnia 30 czerwca 2029 roku, pojazdy samochodowe mieszkańców Katowic, spełniające następujące wymagania:

• z silnikami benzynowymi spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 3 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2000 r.;
• z silnikami diesla spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 4 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2005 r.

Od dnia 1 lipca 2029 roku do dnia 31 grudnia 2033 roku, pojazdy samochodowe mieszkańców Katowic, spełniające następujące wymagania:

• z silnikami benzynowymi spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 3 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2000 r.;
• z silnikami diesla spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 5 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2009 r.

Od dnia 1 stycznia 2034 roku bezterminowo, pojazdy samochodowe mieszkańców Katowic, spełniające następujące wymagania:

• z silnikami benzynowymi spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 4 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2005 r.;
• z silnikami diesla spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 6 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2014 r.

Od dnia 29 czerwca 2026 roku do dnia 31 grudnia 2033 roku, pojazdy samochodowe inne niż mieszkańców Katowic, spełniające następujące wymagania:

• z silnikami benzynowymi spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 3 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2000 r.;
• z silnikami diesla spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 5 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2009 r.

Od dnia 1 stycznia 2034 roku bezterminowo, pojazdy samochodowe inne niż mieszkańców Katowic, spełniające następujące wymagania:

• z silnikami benzynowymi spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 4 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2005 r.;
• z silnikami diesla spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 6 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2014 r.

Normę Euro dla pojazdu można sprawdzić tu. Korzystanie ze Strefy Czystego Transportu nie będzie wiązało się z koniecznością uzyskiwania jakichkolwiek zezwoleń ani umieszczania na pojeździe specjalnych naklejek. W Katowicach nie planuje się również wprowadzania opłat za wjazd do Strefy. Pojazdy niespełniające wymogów będą mogły bez przeszkód dotrzeć do celu, korzystając z alternatywnych tras przebiegających poza obszarem SCT.

Zasady kontroli w Strefie Czystego Transportu

Zasady kontroli w Strefach Czystego Transportu (SCT) wynikają z przepisów ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych oraz lokalnych uchwał danej gminy. Uprawniona do kontroli jest straż miejska oraz policja. Podczas kontroli drogowej – funkcjonariusz sprawdza dokumenty pojazdu i weryfikuje dane w systemach informatycznych.

Na podstawie numeru rejestracyjnego sprawdzane są dane w Centralnej Ewidencji Pojazdów (CEP), m.in.

• norma emisji spalin (Euro),
• rodzaj paliwa,
• rok produkcji.

Wjazd pojazdem niespełniającym wymogów do Strefy może skutkować mandatem (do 500 zł). O wjeździe do SCT będą informowały znaki D-54 „Strefa Czystego Transportu”. O końcu strefy poinformuje znak D-55 „Koniec Strefy Czystego Transportu”.

Strefa od 29 czerwca 2026 r.

Strefa Czystego Transportu w Katowicach ma rozpocząć funkcjonowanie 29 czerwca 2026 roku. Jednak nim zasady dotyczące Strefy Czystego Transportu w Katowicach zostaną przegłosowane przez Radę Miasta Katowice i wejdą w życie, zostaną przeprowadzone konsultacje społeczne z mieszkańcami Katowic. Wystartują one 16 marca i potrwają do 7 kwietnia.

W tym czasie dla mieszkańców dostępne będą ankiety, które będzie można wypełniać online bądź stacjonarnie – w wybranych filiach Miejskiej Biblioteki Publicznej w Katowicach oraz MDK „Południe” filia Zarzecze. Zorganizowane zostaną także dyżury eksperta, który odpowie na pytania związane ze Strefą Czystego Transportu w Katowicach. Odbędą się one 17 i 24 marca w godzinach 16.30-18.30 w Kato Urban Corner zlokalizowanym przy skrzyżowaniu ulic Pocztowej i Młyńskiej w Katowicach. Więcej szczegółów na temat Strefy Czystego Transportu w Katowicach można znaleźć tu.